مهندسی ترافیک

مهندسی ترافیک

بررسی تأثیر خشم بر رفتار رانندگی با میانجیگری هوش هیجانی در رانندگان (بین 25 تا 45 سال) شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه روانشناسی تربیتی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
چکیده
در جامعه امروزی رانندگی امری مهم برای کار، زندگی اجتماعی، تفریح، فعالیت‌های آموزشی، اقتصادی، خلاقیتی و دیگر جنبه­ها است. یکی از مهم‌ترین عللی که در تصادفات رانندگی نقش اساسی دارد، خشم و عصبیت رانندگان است. خشم رانندگی یک حالت هیجانی درونی منفی است که در هنگام رانندگی تجربه می­شود و با تغییرات خاص شناختی، ادراکی و فیزیولوژیکی همراه است. پژوهش حاضر با هدف تعیین میزان تأثیر خشم بر رفتار رانندگی با میانجیگری هوش هیجانی در رانندگان (بین 25 تا 45 سال) شهر تهران در سال 1398 صورت گرفت. روش پژوهش حاضر بر مبنای هدف تحقیق از نوع کاربردی است و ازلحاظ ماهیت و روش در زمره تحقیقات توصیفی- همبستگی قرار می­گیرد. همچنین ازلحاظ روش بررسی و آزمون فرضیات از روش توصیفی همبستگی مبتنی بر معادلات ساختاری است. جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه رانندگان شهر تهران و با توجه به نامحدود بودن جامعه آماری؛ نمونه آماری شامل 385 رانندگان شهری شهر تهران است. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه رفتار رانندگی منچستر (MDBQ) در سال (۱۹۹۰)؛ پرسشنامه هوش هیجانی بار- آن در سال (1980)؛ و پرسشنامه خشم اسپیلبرگر (1985) بود. در این پژوهش در راستای فرضیات مطرح‌شده؛ تأثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته با استفاده از رگرسیون و معادلات ساختاری بررسی شد. نتایج حاصله نشان داد که هوش هیجانی نقش میانجی در رابطه بین خشم و رفتار رانندگی دارد؛ یعنی هرچه هوش هیجانی راننده بیشتر باشد در زمان عصبانی شدن می­تواند رفتار رانندگی مناسب‌تری از خود نشان دهد و باعث کاهش بروز تصادفات گردد. همچنین بین خشم و رفتار رانندگی رابطه منفی و معنی‌دار یافت شد به این معنا که رانندگان خشمگین رفتار رانندگی منفی­تر و نامعقول‌تری دارند. بین خشم و هوش هیجانی رابطه منفی معنی­دار یافت شد بدین معنا که هرچه راننده خشمگین­تر باشد هوش هیجانی وی به‌احتمال‌قوی کاهش‌یافته و باعث عدم تصمیم‌گیری مناسب در زمان وقوع حادثه می­گردد. در پایان پیشنهاد‌هایی کاربردی در جهت موضوع پژوهش بیان شده است.
کلیدواژه‌ها

- ارونسون، ا (1387). روان‌شناسی اجتماعی. ترجمه حسین شکرشکن. تهران: انتشارات رشد.
 
- اسماعیلی، ع (1389). تفاوت زن و مرد در رانندگی. تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.
 
- افتخارصعادی، ز. مهرابی­زاده هنرمند، م. نجاریان، ب. احدی، ح. عسگری، پ (1389). بررسی تأثیر آموزش هوش هیجانی بر کاهش پرخاشگری و افزایش سازگاری فردی اجتماعی در دانش­آموزان دختر سال دوم متوسطه شهرستان اهواز. فصلنامه یافته­های نو در روان‌شناسی.
 
- ایزدی طامه، ا. برجعلی، ا. دلاور، ع. اسکندری، ح (1389). مقایسه تأثیر آموزش صبر و حل مسئله بر کاهش پرخاشگری و انتخاب راهبردهای مقابله‌ای دانشجویان دانشگاه علوم انتظامی. فصلنامه دانش انتظامی. سال یازدهم. شماره سوم.
 
- جوادی، ف. سهرابی، ف. فلسفی نژاد، م. برجعلی، ا. (1387). بررسی تأثیر سبک مداخله (نظارت) در تماشای خشونت تلویزیونی بر پرخاشگری پسران 9-11 ساله. فصلنامه پژوهش و سنجش. شماره 15.
 
- حاجلو، ن؛ علیزاده گورادل، ج و هاشمی، ج. (1391). پیش‌بینی رفتار رانندگى بر اساس ویژگی‌های شخصیتى و هیجان خواهى، فصلنامه مطالعات امنیت، اجتماعی، س10، ش30، ص153-143.
 
- حسینی انجدانی، م. (1387). بررسی تأثیر تماشای کارتون‌های خشونت‌آمیز بر میزان پرخاشگری نوجوانان. فصلنامه پژوهش و سنجش. شماره 15.
 
- حق‌شناس، ح. (1387). رابطه بین ویژگی‌های شخصیتی و رفتار رانندگی در شهر شیراز، مجله حکیم، دوره 11، شماره 3، ص47-54.
 
- خوشنویس، ا؛ اسماعیلی، ع. (1395). تعیین سهم ادراک خطر بر اساس مؤلفه‌های رفتار رانندگی در رانندگان پرخطر در شهر تهران، طب، انتظامی 5 (5).321 -330.
 
- سلحشور، م (1378). پرخاشگری در کودکان و روش­های رویارویی با آن. تهران: انتشارات واژه آرا.
 
- سلطانی فر، ع. (1396). هوش هیجانی، فصلنامه اصول بهداشت روانی، سال نهم، شماره 35 و 36، صص83-84.
 
- سوری، ا؛ مؤمنی، ا؛ و احمدخانی، ب. (1394). «بررسی و مقایسه هوش هیجانی رانندگان متخلف با رانندگان عادی شهر همدان»، فصلنامه دانش انتظامی، همدان، س 2، ش 1، ص 69-93.
 
- شاکری­نیا، ا؛ محمدپرور، م (1390). رابطه­ی ویژگی‌های شخصیتی، سلامت روان و پرخاشگری با عادات رانندگی در رانندگان پرخطر، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، دوره18، شماره 3، ویژه‌نامه همایش رفتارهای پرخطر، صص225-233.
 
- عباس زاده، م. علیزاده اقدم ، م. پریزاد بنام ، ش. (1396). مطالعه تأثیر هوش هیجانی بر رفتارهای پرخطر عمدی رانندگان پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی .سال ششم، شماره پیاپی 17 ، شماره دوم، تابستان.
 
- کاظمینی، ت. قنبری هاشم‌آبادی، ب، مدرس غروی، م، اسماعیلی زاده، م. (1390). اثربخشی گروه‌درمانی شناختی رفتاری در کاهش خشم و پرخاشگری رانندگی. مجله روانشناسی بالینی سال سوم، شماره 2 (پیاپی10).
 
- محسنی تبریزی، ع.(1383). وندالیسم. تهران: انتشارات آن.
- محسنی تبریزی، ع. رحمتی، م. (1381). سیری در مفاهیم و نظریههای خشونت، پرخاش و پرخاشگری و ارائه مدل علی توصیفی خشونت در ورزش. نامه علوم اجتماعی شماره 19.
- مومنی، ار؛ حیدری، ح. (1395). پیش‌بینی رفتارهای پرخطر با توجه به نقش مدیریت هیجان در بین رانندگان شهر تهران، فصلنامه مطالعات پژوهشی، سال پنجم، شماره18، صص11-35.
 
- نقدی، ه؛ ادیب راد، ن؛ نورانی پور، ر (1389). اثربخشی آموزش هوش هیجانی بر پرخاشگری دانش آموزان پسر سال اول دبیرستان. بهبود-سال چهاردهم، شماره سوم، پاییز 1389، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه.
 
- هاشمیان، ک؛ صابری، ه؛ بهادری، ا (1389). مقایسه ویژگی­های شخصیتی رانندگان پرخطر و عادی (موردمطالعه شهر تهران)، فصلنامه مطالعات مدیریت ترافیک، سال پنجم، شماره 18، ص71-84.
 
- هیلگارد، ا. اتکینسون، ر (1385). زمینه روان‌شناسی. گروه مترجمان. تهران: انتشارات گپ.
 
- Bar-on, R. The emotional quotient inventory (E-Q-I): Technical manual.Toronto Canada: Multi Health Systems. Inc, 1997.
 
- Batist, J. (2005). Washington State Patrol, Available: http://www.wsp.wa.gov.
 
- Bener A, Haigney D, Crundal D. Driving behavior stress error and violations on the road: a cross cultural comparison study. International Conference on Traffic and Transport Psychology; UK: Nottingham; 2004.
 
- Blows S, Ameratunga S, Ivers R, Q Kai Lo S, Norton R. Risky driving habits and motor vehicle driver injury. Accident Analysis & Prevention. 2005; 37(4): 619-24.
 
- Deffenbacher JL, Deffenbacher DM, Lynch RS, Richards TL. Anger, aggression, and risky behavior: a comparison of high and low anger drivers. Behavior Research and Therapy. 2003;4 (6): 701-18.
 
- Du Preez, Johannes G. A. (2012) The relationship between the emotional intelligence domains and driver behaviour in ESKOM: an adult education perspective, Dissertation submitted in fulfilment of the requirements for the degree M.A, In Higher Education, University of the Free State Bloemfontein.
 
- Goleman, D. (1995). Educational Intelligence: why it can matter than IQ.London: Bloomsbury.
 
- Inversen H, Rundmo T. Personality, risk behavior and accident involvement among norwegian drivers. Personality and Individual Diffrences, 2002; 33(8): 1251-63.
 
- James, L., & Nahl, D. (2001). Dealing with stress and pressure in the vehicle. Taxonomy of driving behaviour: Affective, cognitive, sensori motor. In Journal Peter Rothe, Editor. Driving Lessons-Exploring Systems That Make Traffic Safer. University of Alberta Press, Edmonton, Canada.
 
- Jessor R. Risky driving and adolescent problem behavior: an extension of problem-behavior theory. Alcohol Drugs and Driving. 1987;3 (3):1-11.
 
- Jonah BA, Thiessen E, Au-Yeung E. Sensation seeking risky driving and behavioral adaptation. Accident Analysis and Prevention 2001; 33(5):679-84.
 
- Lajunen T. Personality and accident liability are extraversion, neuroticism and psychotocosm related to traffic and occupational fatalities? Personality and Individual Differences. 2001;31(8): 1365 73.
 
- Mayer JD, Salovey P, Caruso DR, Sitarenios G. Emotional intelligence as a standard intelligence Emotional 2001, 1: 232-242.
 
- Mobolaji, S. Stephens and Wilfred, I. Ukpere (2011) “Accidents and Level of Intelligence: A View from the Nigerian Experience”, Department of Transport Management Technology, 35(2): 75-84.
 
- Murray C, Lapez A. Alternative projections of mortality and disability by cause 1990 2020, global burden of disease study. Loncet; 1997; 349(9064): 1498-504.
 
- Park C, SlabyA. Cognitive therapy and emotional disorders. New York: International W, Press. 2000.
 
- Paaver, Marika and Paaver, M. Eensoo, D. Kaasik, K. Vaht, M. Mäestu, J. Harro, J. (2013) “Preventing Risky Driving: A Novel and Efficient Brief Intervention Focusing on Acknowledgement of Personal Risk Factors”, Accident Analysis & Prevention, 50: 437–430.
 
- Shafiee Moghaddam P. Instructions operational standards meet physical and mental health (medical eligibility) of driving license applicants. Third Regional Conference of Traffic Management; 2004; Tehran, Iran. [Persian].
 
- Shiner, D. (2007). Traffic Safety & Humman behavior. First edition Elsevierltd.
 
- Valencia, L. S. & Cromer, B. A. (2009) “Sexual Activity and Other High-Risk Behaviors in Adolescents with Chronic Illness: A Review”, Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 13:53-64.
 
- Yaghoobi H. The role of human factors in car accidents in Iran. Andishe va Raftar 2001; (6):60- 67. [Persian].
- Zamani, AF. (2009). Design and evaluation of educational model in order to prevent harm risky driving behaviors in motorcycle dri - vers. J Tarbiat Modares Uni 2009, 5:98- 100. (Persian).
 
- Zhang. Tingru, C. A. (2015). The association between driving anger and driving outcomes: Ameta-analysis of evidence from the past twenty years. Accident Analysis and Prevention, 50-62.