تأخیر در اجرای پروژههای قطار شهری موجب تحمیل هزینههای قابلتوجهی اعم از «هزینه فرصت»، «استهلاک دوره ساخت» و «اتمام دوره تضمین قراردادها و گارانتی تجهیزات پیش از آغاز بهرهبرداری» میگردد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی عوامل مؤثر بر افزایش هزینه و زمان احداث خط یک قطار شهری تبریز است. بدین منظور نمونه آماری غیر تصادفی از 24 نفر از کارشناسان دارای اشراف به طرح انتخاب شد. جمعآوری داده از طریق انجام مصاحبه و توزیع پرسشنامه در میان آنان صورت گرفت. پس از بررسی روایی و پایایی پژوهش، در راستای تحلیل یافتههای تحقیق، از روش آنتروپی شانون استفاده شد. نتایج پژوهش نشان میدهد که هزینههای اجرای پروژه خط یک قطار شهری تبریز، نسبت به برآورد اولیه، 435 درصد (به قیمت ثابت) افزایش یافته و مدت اجرای پروژه بهجای 7 سال به بیش از 21 سال رسیده است. بهعبارتدیگر، هزینه واقعی هر کیلومتر خط یک قطار شهری تبریز به قیمت سال 1400 برابر 14270 میلیارد ریال بوده است. همچنین نتایج تحقیق حاکی از آن است که مهمترین عوامل مؤثر بر افزایش زمان و هزینه اجرای پروژه خط یک قطار شهری تبریز عبارتاند از: عدم پیشبینی واقعبینانه هزینهها در ابتدای پروژه، عدم پرداخت بهموقع اعتبارات، تأخیر در تأمین زمین از سوی شهرداری، مشکلات ناشی از عملکرد کارفرما و مشاوران و پیمانکاران و تأمینکنندگان تجهیزات، اختلاف در مجموعه مدیریت شهری و مشکلات ناشی از تحریم.
خلیلی عراقی، منصور، کبیری رنانی، محبوبه و نوبهار، الهام (1396)، تحلیل تأثیر انواع زیرساختها بر نابرابری درآمد در استانهای ایران با بهرهگیری از روش گشتاورهای تعمیمیافته سیستمی، فصلنامه نظریههای کاربردی اقتصاد، سال 4، شماره 4، صص 119-142.
رستم زاده، پرویز، میرقادری، سید هادی و دیانت خواه، سید نوید (1397)، بررسی عوامل مؤثر بر تفاوت مبلغ برآورد اولیه با قیمت تمامشده پروژههای عمرانی-مطالعه موردی: شهرداری شیراز، فصلنامه علمی- پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، سال 6، شماره 4 (پیاپی 24)، صص 35-50.
سازمان قطار شهری تبریز و حومه (1400)، گزارش عملکرد 1397 تا شهریور 1400 سازمان قطار شهری تبریز و حومه، روابط عمومی سازمان قطار شهری تبریز و حومه، تبریز.
سازمان برنامهوبودجه کشور (1380)، اصلاحیه موافقتنامه طرح «قطار شهری تبریز»، تهران.
محمدی، مهرداد و ثابقی، علیرضا (1400)، شناسایی عوامل افزایش هزینه در پروژههای عمرانی با استفاده از رویکرد تصمیمگیری چند شاخصه فازی مطالعه موردی: شهرداری تهران، رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، سال 5، شماره 63، صص 82-101.
وفائی، الهام، محمدزاده، پرویز، اصغرپور، حسین و فلاحی، فیروز (1397)، ارزیابی رفاه اجتماعی و همگرایی رفاه استانهای ایران برای سنجش توسعه مناطق ایران، فصلنامه مدلسازی اقتصادی، سال 12، شماره 3، صص 1-23.
Baloyi, L & Bekker, M (2011) Causes of construction cost and time overruns: The 2010 FIFA World Cup stadia in South Africa, Acta Structilia, vol. 18, 1, pp. 51-67.
Economic Commission for Europe (2022) Applying principles of circular economy to sustainable tourism, Committee on Environmental Policy, Geneva.
Gupta, C & Kumar, C (2020) Study of factors causing cost and time overrun in construction projects, International Journal of Engineering Research & Technology (IJERT), vol. 9, no. 10, pp. 202-206.
Idrees, Shehryar & Shafiq, Muhammad Tariq (2021) Factors for time and cost overrun in public projects, Journal of Engineering, Project, and Production Management, 11, no. 3, pp. 243–254.
Johnson, R. M & Babu, R. I. I (2018) Time and cost overruns in the UAE construction industry: a critical analysis, International Journal of Construction Management, vol. 1, 4, pp. 402-411.
Murali, S & Kumar, S (2019) Factors affecting overruns construction time and cost: A case study, International Journal of Recent Technology and Engineering (IJRTE), vol. 7, no. 6C2, pp. 283-288.
Project Management Institute (2021) A Guide to the Project Management Body of Knowledge (PMBOK guide), 7th eds., Project Management Institute, Pennsylvania.
Sharma, Shubham & Gupta, Ashok (2021) Analysis of factors affecting cost and time overruns in construction projects, Advances in Geotechnics and Structural Engineering, Springer, Singapore.
Sunjka, BP & Jacob, U (2013) Significant causes and effects of project delays in the Niger delta region Nigeria, SAIIE 25 Proceedings, Stellenbosch South Africa, pp. 641-1 - 641-14.
Thong Quoc, VU & Cuong Phu, P & Thu Anh, N & Phong Thanh, N (2020) Factors influencing cost overruns in construction projects of international contractors in vietnam, Journal of Asian Finance, Economics and Business, vol. 7, no. 9, pp. 389-400.
Zakaria, Z & Ismail, S & Yusof, A (2012) Cause and impact of dispute and delay the closing of final account in Malaysia construction industry, Journal of Southeast Asian Research, vol. 2012, pp. 1–12.
